رامهرمز نام شهری است که به دست هرمز پادشاه ساسانی در خاور خوزستان ساخته شد.

سرگذشت رامهرمز

یاقوت حموی نوشته است که واژه رامهرمز متشکل از دو واژه «رام» (به پارسی یعنی «مقصود»)، و هرمز (نام یکی از خسروان ساسانی) بوده است.

ابن بلخی مولف فارسنامه، ضمن شرح حال هرمز ساسانی، می نویسد: «و اندر آن مدت که زیست، بسیار آثار خوب پدید آورد و از جمله آثار او رامهرمز خوزستان و دسکره که در راه بغداد است و دیوار آن بر جای است، او ساخت.»

«مولف تاریخ سیستان»، ضمن شرح خلافت «عمر بن خطاب»، می گوید: باز موسی اشعری، گندیشاپور، شوش، رامهرمز، شوشتر، سپاهان، قم، قاشان (کاشان)، چه به نامه و صلح به حرب بگشاد.

مولف کتاب «مجمل التواریخ و القصص»، ضمن شرح پادشاهی اردشیر پاپگان هرمز دین منرسه، می نویسد: و رامهرمزد اردشیر و آن رامز است ... در عمارات روستای ناحیت رام هرمزد آباد کرد و آن را بهشت هرمزد نام نهاد و آن ناحیت میان ایذج است و رامهرمزد و هنوز آباد است.

«مقدسی» در وصف رامهرمز می گوید: رامهرمز قصبه بزرگی است و بازارهای بسیار و پر نعمت دارد، مسجد جامع زیبایی دارد که در گرد آن بازارهای آبادی بر پا شده و از بناهای عضدالدوله دیلمی می‌باشد، این بازار ها در هیچ جا مانند ندارد، تماما سنگ فرش مسقف، پاکیزه، زیبا و روشن است، و این بازارها درهایی دارد که در شب بسته می شوند و دراین بازارها، حصیر بافان سکونت دارند و در بازار بزازها، تیمچه خوبی هست.

آب نوشیدنی شهر رامهرمز رود و چاه می‌باشد و از آب رود به نوبه مردم استفاده می‌کنند، نخلستان و باغستان گرداگرد این شهر را احاطه کرده است. در شهر رامهرمز کتابخانه هست، مانند کتابخانه بصره (ظاهراً در این زمان یعنی سده چهار ه.ق، شبیه چندین شهر دیگر در عراق امروزی، هنوز ساکنانش دانشمندان و بازرگانان پارسی بوده اند) این دو کتابخانه را ابن سوار بنا کرده است و هر یک از کتابخانه رامهرمز و بصره موقوفاتی در محل دارند که عایدات شان به مصرف آنها می‌رسد و از جمله به همه کسانی که به این کتابخانه‌ها برای مطالعه و یا استنساخ کتب می آیند، جامگی (پول روزانه از خوراک و پوشاک و مسکن) می‌دهند.

رامهرمز در سده ۴ (ه.ق) به سبب کرم ابریشمی که در آن به عمل می‌آمد و به دیگر نقاط صادر می شد، شهرت جهانی داشت.

آثار و بناهای تاریخی شهر رامهرمز

شهر باستانی رامهرمز به تناسب قدمت و اهمیت بسیار زیادی که به ویژه در زمان ساسانی داشته است، مجموعه‌ای گرانبها از آثار تاریخی را در خود جای داده است.

این آثار عبارتند از : طاق نصرت ساسانی، آرامگاه هرمز پنجم ساسانی، تل برمی، قلعه دا و دختر (مادر و دختر)

نویسنده: منصور محرابی فرد