اهواز
نام: اهوازنامهای تاریخی:
تاریانا (باستانی) - هوجستان واجار، هرمزاردشیر (ساسانی) - بندر ناصری (قاجار)
جمعیت: ۱,۶۰۰,۰۰۰ نفر
شهردار: محمدرضا شمسایی
شهرداریها: هشت بخش
تارگاه شهرداری اهواز
نمادها: پل سپید، رود کارون
محلهها:
کوروش - زیتون - کوی نفت - زرگان - سیپدار - پادادشهر - کوی صنایع فولاد - کیانپارس - زردشت - کیان آباد - آریاشهر - امانیه - خشایار - لشگر - لشگرآباد - کیان - سعدی - گلستان - بوستان - فرهنگ شهر - کوی شهید باهنر - پردیس - شهرک دانشگاه - کوی شهید بقایی
پیش شماره تلفن: ۰۶۱۱
اینترنت هوشمند:
۹۷۲۳۱۰۱ - ۹۷۲۲۱۰۰ - ۹۷۲۳۰۰۱ - ۹۷۲۳۴۰۵ - ۹۷۲۳۴۰۰ - ۹۷۲۵۰۰۰
کلانشهر اهواز مرکز استان خوزستان یکی از هشت کلانشهر ایران است. بر پایه تازه ترین آمار رسمی، ۳۲% مردم استان خوزستان در کلانشهر اهواز زندگی میکنند. از این جمعیت ۳۵% در حاشیه شهر زندگی میکنند و از این رو پس از کلانشهر مشهد، اهواز جایگاه دوم حاشیه نشینی را داراست. ۵۱% نفت مناطق نفت خیز جنوب کشور در اهواز تولید میشود و برخی از بزرگترین کارخانههای مادر کشور در این شهر جای دارند.
سرگذشت
از زمان ایلامیان تا پایان شاهنشاهی هخامنشیان شهری به نام تاریانا در حدود اهواز کنونی جای داشته است. پس از ویرانی و آبادانی پیاپی این شهر، سرانجام اردشیر پاپگان پادشاه ساسانی این شهر را بازسازی نمود و سد و کانال های آبیاری فراوانی در آن ساخت. این شهر در دو بخش یکی هرمزاردشیر، و یکی هوجستان واجار (بازار هوجستان) نام داشته است. واژه «هوجستان واجار» پس از یورش اعراب به ایران، به «سوق الاهواز» (بازار هوزیها) ترجمه شد و با آغاز دوره اسلامی این شهر نام اهواز به خود گرفت.
تا دوره قاجار، هنوز رودخانه کارون برای کشتیرانی مناسب بود؛ ناصرالدین شاه قاجار در اهواز بندری میسازد و نام این شهر را «بندر ناصری» میگذارد. ولی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی، به فرمان رضا شاه پهلوی، بندر ناصری به جای شوشتر مرکز استان خوزستان میشود، و نام شهر نیز دوباره «اهواز» گذاشته می شود.
از آن هنگام که ناصرالدین شاه قاجار کشتیرانی در رودخانه کارون را آزاد اعلام کرد، بازرگانی در اهواز رونق می یابد و بازرگانان زیادی به سرمایه گذاری در این شهر می پردازند. یافت نفت نیز بر گسترش اهواز اثر بسزایی میگذارد.
ویژگیهای شهر
- گذر بزرگترین رود ایران از درون شهر.
- چهارمین پل پولادی جهان در این شهر ساخته شد (پل سپید؛ به دست مهندسین آلمانی)
- یکی از هشت کلانشهر ایران است.
- تنها شهر ایران، و شاید جهان، است که دو محله به نام دو پادشاه هخامنیشی دارد. (محلههای کوروش و خشایار)
- نیمی از نفت ایران در این شهر تولید میشود.
- یکی از پایتختهای امپراتوری اشکانی. (در دوره اردوان چهارم اشکانی)
شهروندان
اهواز از دیربار پذیرای بازرگانان بسیار از سرزمین های دور نزدیک بوده است، و رفت و آمد اقوام گوناگون در این شهر به بیش از ۱۵۰۰ سال پیش باز می گردد. تا پیش از یورش اعراب به ایران مردم شهر اهواز زردشتی بودند و به کار کشاورزی و پارچه بافی در بین بازرگانان شناخته شده بودند. در پنج سده گذشته با ورود اعراب به خوزستان، در کنار اقوام بومی لر و بختیاری، اعراب نیز در اهواز ساکن شدند.
بر پایه تازه ترین آمار استانداری خوزستان، ۲۱۶ هزار نفر از شهروندان اهوازی کارگر، ۶۵ هزار نفر دانشجو، و ۲۳۰ هزار نفر دانش آموز هستند. در جنگ تحمیلی با عراق، از میان شهروندان اهوازی ۴۶۲۸ نفر شهید، بیش از ۱۰ هزار نفر جانباز، و ۹۲۳ نفر اسیر شده اند.
آب و هوا
بخش بزرگی از استان خوزستان جلگه است، و شهر اهواز نیز در بخش جلگه ای جای دارد، ولی کمبود شدید پوشش گیاهی سبب گرمی و خشکی اهواز شده و آن را در رده گرمترین مناطق ایران جای داده است. در زمستان سرما تا پنج درجه سانتیگراد کاهش و در تابستان تا پنجاه درجه سانتیگراد افزایش مییابد. البته از سال ۱۳۸۱ برنامههای سودمندی برای افزایش سرانه فضای سبز شهری در اهواز انجام شده که از آنها میتوان به کاشت گونه کنوکارپوس که بومی فلوریدا است اشاره کرد.
بر اساس آمار رسمی، اهواز پس از اصفهان و تهران، بیشترین آلودگی هوا را دارد. یکی از بزرگترین عوامل این آلودگی گسترش افسارگسیخته بافت شهری و رسیدن آن به کارخانههایی مانند ایران کربن و فولاد خوزستان میباشد.
بر اساس برنامه های سازمان محیط زیست، در صورت افزایش ۵۰۰ هکتاری پوشش گیاهی در شهر اهواز، و انجام پروژه کمربند سبز، بین چهار تا شش درجه از گرمای هوا در اهواز کاسته خواهد شد، و آلودگی هوا نیز تا حد چشمگیری پایین خواهد آمد. وانگهی از پاییز ۱۳۸۵ کل استان خوزستان درگیر پدیده توفان خاک شده است که زیانهای مالی و جانی فراوانی به بار آورده است و گمان نمیرود با این برنامه ها بتوان آن را ناپدید یا کم نمود.
نخستین چاه نفت در اهواز
در سال ۱۲۹۱ خورشیدی نخستین چاه نفت در نزدیکی اهواز کنده شده و این چنین شرکت ملی نفت به صورت گسترده به ساخت و ساز در این شهر پرداخت. شرکت نفت در سال ۱۲۹۹ خورشیدی یک کمپ در "کمپلو" کنونی ایجاد کرد و نخستین ساختمان شرکت نفت در سال ۱۳۰۵ در اهواز ساخته شد.
با ساخت ایستگاه راه آهن در سال ۱۳۰۶ خورشیدی، رشد این شهر با سرعت بیشتری ادامه یافت.
دانشگاه جندی شاهپور
شاهپور نخستین فرزند اردشیر پابگان، پس از شکست امپراتور رومی والرین، اسیران رومی را به ساختن شهر جندی شاهپور وا داشت. این شهر به سبب حضور پزشکان و دانشمندان بسیار از سرزمین های گوناگون تبدیل به یک دانشگاه بزرگ شد که در آن پزشکی برای نخستین بار در جهان به صورت کنونی آن مورد آموزش قرار گرفت؛ در کنار آن دانشهایی مانند ستاره شناسی، کشاورزی، شیمی در آن آموزش داده میشده است.
در سال ۱۳۳۴ خورشیدی دانشگاه بزرگی با نام جندی شاهپور در اهواز بنیاد نهاده شد. در آغاز رشته کشاورزی، و پس از آن رشته های گوناگون دیگر به آن افزوده شد. اکنون بخش مهندسی این دانشگاه به نام شهید چمران نام گذاری شده، و بخش پزشکی آن پس از یک دوره کوتاه که نام دانشکده علوم پزشکی اهواز به خود گرفت، دوباره در سال ۱۳۸۲ نام دانشگاه علوم پزشکی جندی شاهپور بر آن نهاده شد.
اهواز در جنگ
در پی بروز جنگ تحمیلی هشت سال، اهواز از درون و بیرون به مدت هشت سال مانند بسیاری شهرهای دیگر خوزستان در آتش و خون غرق شد. پس از پایان جنگ، بازسازی های انجام شده در اهواز نه به اندکی شهرهای ابادان و خرمشهر بود و نه به اندازه کافی برای پاسخگویی به زیان های وارده از جنگ، به هر روی، اکنون در اهواز به سبب رشد بسیار زیاد شهر اثر چندانی از جنگ دیده نمی شود، و شاید تنها نمادی که در سراسر کلانشهر اهواز می توان یافت، میدان یادگار شهدای جنگ در روبهروی پل سپید اهواز است.
پلهای اهواز
شهر اهواز به گونه ای در کنارههای خاوری و باختری کارون گسترده شده است که چندین پل برای زندگی روزمره شهروندان نیازی بسیار ضروری بوده و هست.
رودخانه کارون با جاذبه های طبیعی و اقتصادی بسیار در گذر سالها و در جریان رشد و گسترش شهر اهواز به عنصری تعیین کننده تبدیل شده است. هر روز از روی پلهای ارتباطی بر رروی کارون حجم زیادی از رفت و آمدهای درون شهری انجام میگیرد. این پلها عبارتند از: پل سپید، پل سوم کیانپارس، پل چهارم یا سلمان فارسی، پل پنجم، پل هفتم
سنگینی رفت و آمد بر روی پل سوم و چهارم به حدی است که افزون بر اتلاف میلیونها ساعت وقت، نیرو، و سوخت فراوانی را نیز به هدر میدهد. ساخت پلهای پنجم، ششم، و هفتم در سال ۱۳۵۸ در طرح جامع شهر اهواز پیش بینی شده و درهمان سال نیز کلنگ عملیات ساخت پل پنجم زده شد.
اما بروز جنگ تحمیلی ، گسترش فیزیکی، اقتصادی، و اجتماعی شهر را با مشکلاتی جدی روبرو کرد. پس از پایان جنگ و بازگشت مهاجران و افزایش جمعیت شهر، ساخت راههای ارتباطی بر رروی کارون ضرورتی حیاتی و اجتناب ناپذیر پیدا کرد.
ساخت پل پنجم درسال ۶۹ ازسرگرفته شد، اما شتاب رشد جمعیت و افزایش رفت و آمدهای درون شهری، ساخت هرچه سریعتر پلهای ششم و هفتم را نیز در دستور کار قرار داد. ازاین رو، پس از پایان گرفتن پل پنجم در سال ۱۳۷۴ ، ساخت پل ششم به شرکت فولاد خوزستان واگذار شد. این پل روستای چنیبه را به جاده آبادان در کوت عبدالله وصل می کند.
ساخت پل هفتم را نیز شهرداری اهواز درسال ۱۳۷۵ برعهده گرفت. پل هفتم در بهمن ۱۳۷۷ مورد بهره برداری قرار گرفت. ظرف دوسال و با پشتوانه منابع مالی شهرداری، پلی ساخته شد که به لحاظ فن آوری در ردیف پروژههای عمرانی درجه یک کشور قرار می گرفت.
این پل با اتصال محله کیانپارس به محله قدیم اهواز، امکان ارتباطات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این دو منطقه را به وجود آورده و با اتکا به مدیریت وبرنامه ریزی صحیح اجتماعی، زمینه پیشرفت درون زای اهواز قدیم را فراهم آورده است.
بند شادروان
سد شادروان درحدود پل سیاه و بر روی سنگهای بستر رودخانه کارون ساخته شده بوده است، این سد به دلیل آبراهههای زیاد به نام "۱۰۰ راه" شهرت داشت، آب انباشته شده درپشت این سد از راه سه دریچه به جویهای آبیاری زمینهای کشاورزی کرانه های خاوری و باختری رود جاری میشده است.
در کتب سده های میانی شهرت شادروان اهواز از شهرت شادروان شوشتر و سایر ساختمانهای جهان آن زمان کمتر نیست و بنا بر روایتهایی، تاریخ بنای این سد به روزگار کیانیان می رسد. بنابر بررسیهای باستانشناسی، در دوران ساسانیان هفت سد بر روی کارون ساخته شده بود که آخرین آنها سد شادروان بوده است. تاریخ شکستن شادروان به درستی مشخص نیست ولی احتمال میرود درنیمه دوم سده پنجم و اوایل سده ششم هجری ویران شده باشد. از چرخابهایی که برای راهنمایی و هدایت آب بر آن نشانده شده بود تا قرن چهاردهم هجری یاد شده است. بقایایی این سد بزرگ را میتوان هنگام فروکش آب در حدود پل سیاه دید.
گورستان زردشتیان
چندین استودان (استخوان دان) در تپههای خاور اهواز هست که درون آنها همانند گورههای سنگی «پیرگوری» است. بیرون و درون این استودانها چنین مینماید که این استودانها نخست پرستشگاه بوده اند. این چنین استودانهایی در شهرهای دیگر خوزستان همانند رامهرمز و شوشتر نیز یافت میشوند.
روزنامه ایران، شماره ۲۳۷۹
کتاب یادگارهای باستانی خوزستان، ایرج افشار
تارگاه شهرداری کلانشهر اهواز
فرمانداری کلانشهر اهواز